ناوی به‌ش
خوێندنه‌وه‌یه‌ك بۆ كوده‌تا سه‌ربازیه‌كه‌ی میسر و به‌رپرسیارێتی ئیخوان ‌

هادی علی
ئه‌وه‌ی له‌ میسر رویدا له‌ 3/ته‌مموز/2013دا، به‌ هه‌موو پێوه‌رێك كوده‌تایه‌كی سه‌ربازی بوو كه‌ ده‌زگا سه‌ره‌كیه‌ قوڵه‌كانی ده‌وڵه‌ت وه‌ك سوپاو وه‌زاره‌تی ناوخۆ و ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌ری جگه‌ له‌ شێخی ئه‌زهه‌ر و پاپای قبتیه‌كان تا ده‌گاته‌ ماكینه‌یه‌كی ئیعلامی زه‌به‌لاح تیایدا به‌شدار بوون. شاراوه‌ش نیه‌ كه‌ لایه‌نگران و خاوه‌ن به‌رژه‌وه‌ندیه‌كانی سه‌ر به‌ رژێمی موباره‌ك پێكهاته‌ی سه‌ره‌كی هه‌موو ئه‌و ده‌زگایانه‌ن.

ئه‌وه‌شمان له‌ یاد بێت كه‌ سه‌رۆكی پێشوی میسر ده‌سه‌ڵاته‌كانی خۆی ته‌سلیم به‌ ئه‌نجومه‌نی سه‌ربازی كرد بۆیه‌ سوپا خۆیان به‌ خاوه‌نی شۆڕشه‌كه‌ی 25ی یه‌نایه‌ر ده‌زانن. بۆیه‌ له‌ 30ی حوزه‌یراندا توانیان جه‌ماوه‌رێكی زۆر بهێننه‌ سه‌ر شه‌قامه‌كان، بۆ شه‌رعیه‌تدان به‌ ئه‌نجامدانی كوده‌تاكه‌ و له‌سه‌ر كار لادانی سه‌رۆك كۆمار و دورخستنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵی ئیخوان.

ئه‌وه‌ش راسته‌ كه‌ هێزه‌ ئیقلیمیه‌كانی ناوچه‌كه‌ به‌تایبه‌تی و وڵاتانی كه‌نداو له‌ پێناو رێگرتن له‌ به‌ره‌و پێشچوونی ره‌وتی دیموكراتی له‌ وڵاتانی به‌هاری عه‌ره‌بیدا به‌ گشتی و میسر به‌ تایبه‌تی به‌ شێوه‌یه‌كی راسته‌وخۆ رۆلیان هه‌بووه‌ له‌ پشتیوانی كردن و رێگا خۆشكردن بۆ ئه‌و كوده‌تایه‌. به‌ڵام مه‌ترسی گه‌وره‌ له‌وه‌دا بوو كه‌ هێزه‌كانی ئۆپۆزسیۆنی عه‌لمانی و لیبرالی و به‌شێكی گه‌وره‌ له‌ هێزه‌ شۆرشگێره‌كانی لاوان، مامه‌ڵه‌ی دروستیان له‌گه‌ڵ‌ ئیخوان و هێزه‌ ئیسلامیه‌كاندا نه‌كرد، به‌ڵكو به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌ك له‌ هه‌وڵی شكست پێهێنانیاندا بوون. به‌ داخه‌وه‌ ئه‌و هێزانه‌ نه‌یانتوانی له‌ ئاست ئه‌و به‌رپرسیارێتیه‌ مێژووییه‌دا بن كه‌ رووی تیكردبوون و رێزیان له‌ رێساكانی دیموكراسیه‌ت نه‌گرت و شۆرشه‌كه‌یان ته‌سلیم به‌ نه‌یاره‌ سه‌رسه‌خته‌كانی شۆرشه‌كه‌.

به‌ڵام هه‌موو ئه‌و هۆكارانه‌ی سه‌ره‌وه‌ له‌و راستیه‌ تاڵه‌ كه‌م ناكه‌نه‌وه‌ كه‌ به‌رپرسیارێتیه‌كی گه‌وره‌ له‌وه‌ی كه‌ روویدا، رووده‌كاته‌ سه‌ركردایه‌تی كۆمه‌ڵی ئیخوان له‌ میسر. راسته‌ كه‌ قۆناغی ئینتیقالی دوای هه‌ر شۆڕشێك قۆناغێكی دژوار و پڕ ته‌حه‌دیاته‌ و سه‌ركه‌وتن تیایدا زۆر زه‌حمه‌ته‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ شه‌فاعه‌تیان بۆ ناكات چونكه‌ ده‌بوایه‌ یان وه‌ك له‌ سه‌ره‌تاوه‌ رایان گه‌یاند كه‌ پۆستی سه‌رۆك كۆمار و حكومه‌ت وه‌ر ناگرن و به‌ رێژه‌یه‌كی گونجاوی په‌رله‌مان رازی ده‌بن ده‌بوایه‌ ئه‌وه‌یان بكردایه‌، یاندوای وه‌رگرتنی پۆستی سه‌رۆك كۆمار ده‌بوو حیساباتی وردیان بۆ خراپترین ئه‌گه‌ره‌كان بكردایه‌و ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ زێرینه‌ مێژووییه‌یان له‌ ده‌ست نه‌دایه‌ و پاساویان نه‌دایه‌ته‌ ده‌ست نه‌یارانی خۆیان و شۆرشه‌كه‌ بۆ یه‌كگرتن هه‌ڵسان به‌ كوده‌تاكه‌. چونكه‌ ئاشكرایه‌ كه‌ ته‌نها سه‌رۆكی رژێم و بنه‌ماڵه‌كه‌ی له‌ ده‌سه‌ڵات دورخرابوونه‌وه‌، ئه‌گینا تێكرای ده‌زگاكانی ده‌وڵه‌ت له‌ جێگه‌ی خۆیان بوون، به‌ڵام گرنگ ئه‌وه‌ بوو كه‌ به‌ لاچوونی سه‌رۆكی رژێم ده‌رگا له‌ به‌رده‌م چاكسازیدا كرایه‌وه‌. بۆیه‌ ده‌بوایه‌ هێزه‌ سیاسیه‌كان په‌له‌ی ململانێی نێوان خۆیان نه‌كردایه‌، به‌ڵكو پێش هه‌موو شتێك له‌سه‌ر به‌رنامه‌یه‌كی چاكسازی ریشه‌یی و تێپه‌راندنی قۆناغی ئینتقالی رێكبكه‌وتنایه‌. چونكه‌ بارودۆخی سیاسی و پرۆسه‌ی بیناكردنه‌وه‌ی دوای هه‌ر شۆرشێك له‌ قۆناغی انتقالیدا، تاك لایه‌نه‌ و به‌ عه‌قلیه‌تی په‌راوێز خستن و گیانی تۆڵه‌ كردنه‌وه‌ به‌رێ ناكرێت، به‌ڵكو ده‌خوازێت زۆرترین هێز و لایه‌نه‌كان و پێكهاته‌كانی وڵات تیایدا به‌شداربن، به‌بێ له‌به‌رچاو گرتنی قه‌باره‌و رێژه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌كان. كورت كردنه‌وه‌ی قورسایی و ره‌مزییه‌تی هێز و لایه‌نه‌كان به‌ ته‌نها له‌ ژماره‌ و رێژه‌ی صندوقه‌كانی هه‌ڵبژاردندا، به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر كورت بینی سیاسی و ئه‌و هه‌ڵه‌ كوشنده‌یه‌ بوو كه‌ ئیخوانی میسر به‌ باشی ده‌ركیان نه‌كرد، به‌ پێچه‌وانه‌ی نه‌هزه‌ی توونسی كه‌ ئه‌وان له‌و بواره‌دا سه‌ركه‌وتووتر بوون.

     ئیخوان وه‌ك گه‌وره‌ترین لایه‌نی سیاسی و جه‌ماوه‌ری و خاوه‌نی به‌رژه‌وه‌ندی راسته‌قینه‌ له‌ سه‌ركه‌وتنی شۆرش و رووخانی دیكتاتۆریه‌ت و به‌رپابوونی ئازادی و دیموكراسی، ده‌بوایه‌ مرونه‌تی زۆر زیاتریان له‌و بواره‌دابه‌كاربهێنایه‌، چونكه‌ مه‌علوم بوو كه‌ به‌لای كه‌م نیوه‌ی خه‌ڵكی میسر له‌گه‌ڵیان نین. بۆیه‌ ده‌بوو هه‌رچۆنێك بێتبه‌ره‌ی نه‌یاره‌كانی خۆیان كه‌متر بكردایه‌ته‌وه‌ و له‌گه‌ڵ‌ خۆیان به‌شداری بریار و به‌رێ كردنی قۆناغه‌كه‌یان بكردنایه‌. به‌ڵام به‌ داخه‌وه‌ ئه‌وان نه‌ك نه‌یانتوانی نه‌یاره‌ علمانیه‌كان و گروپه‌كانی لاوانی شۆرش له‌خۆ بگرن، به‌ڵكو كه‌سایه‌تیه‌ ئیسلامیه‌كانی نزیك له‌ خۆشیان لێ دوور كه‌وته‌وه‌.

له‌ مێژووی ئیسلامدا و له‌ ژیانی سیاسی پێغه‌مبه‌ری مه‌زندا _درود و سه‌لامی خوای لێبێت_ كه‌ سه‌رمه‌شقی یه‌كه‌م و سه‌ره‌كی هه‌ر بزافێكی ئیسلامیه‌، باشترین و سه‌ركه‌وتوترین نمونه‌ی تیایه‌. ئه‌وه‌تا دوای ئه‌وه‌ی به‌ هێز شاری مه‌ككه‌ی ئازاد كرد، به‌ڵام به‌ مه‌نتیقی فه‌تح و سه‌ركه‌وتنی سه‌ربازی مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ‌ نه‌یاره‌كانیدا نه‌كرد. ته‌نها به‌وه‌شه‌وه‌ نه‌وه‌ستا كه‌ لێبوردنی گشتی بۆ هه‌موو قوره‌یشیه‌كان ده‌ركرد، به‌ڵكو كه‌سایه‌تیه‌كی وه‌ك ئه‌بو سوفیان كه‌ له‌ سه‌ره‌تای بانگه‌وازی ئیسلامیه‌وه‌ تا ئه‌و رۆژه‌ سه‌ركردایه‌تی به‌ره‌ی دژایه‌تی كردنی پێغه‌مبه‌ر و هاوه‌ڵه‌كانی بوو، كردیه‌ هاوكار و به‌شدار له‌ پرۆسه‌ی ئازاد كردنی شاره‌كه‌ و ڕووداوه‌كانی تری دوای فه‌تحی مه‌ككه‌. ئه‌و دوژمنه‌ سه‌رسه‌خته‌ی والێكرد كه‌ له‌ شه‌ری (گائف) دا كه‌ له‌ سه‌ره‌تاوه‌ سوپای موسڵمانه‌كان دوچاری شكست هاتن و په‌رته‌وازه‌ بوون و ته‌نها چه‌ند كه‌سێك له‌ ده‌وری پێغه‌مبه‌ر مانه‌وه‌ و به‌رگریان لێكرد، یه‌كێك له‌و چه‌ند كه‌سه‌ كه‌مه‌ ئه‌بو سوفیان بوو.

     خۆ ئه‌گه‌ر سه‌یرێكی مێژووی هاوچه‌رخیش بكه‌ین كه‌سایه‌تیه‌كی گه‌وره‌ی وه‌ك نیلسون ماندێلا كه‌ ئێستا بۆته‌ گه‌وره‌ترین كه‌سایه‌تی له‌سه‌ر ئاستی جیهان، هۆكاره‌كه‌ی به‌ته‌نها ئه‌وه‌ نیه‌ كه‌ نزیكه‌ی (27) ساڵ‌ زیندانی كراوه‌ و خه‌بات و تێكۆشانی كردوه‌ له‌ پێناو گه‌له‌كه‌یدا، به‌ڵكو یه‌كێك له‌و كاره‌ گه‌ورانه‌ی كه‌ ناوبانگی بۆ په‌یدا كرد له‌سه‌ر ئاستی نێو ده‌وڵه‌تی، ئه‌وه‌ بوو دوای ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ یه‌كه‌م هه‌ڵبژاردنی گشتیدا حیزبه‌كه‌ی زۆرینه‌ی زۆری به‌ده‌ست هێنا و ماندێلا بوو به‌ یه‌كه‌م سه‌رۆكی ره‌شپێستی باشوری ئه‌فریقیا، له‌ هه‌نگاوێكی چاوه‌روان نه‌كراودا، سه‌رۆكی پێشوی ئه‌و وڵاته‌ ( دی كلیرك) كه‌ له‌ كه‌مینه‌ی سپی پێسته‌كانه‌ و ده‌یان ساڵ‌ زۆرینه‌ی ره‌ش پێسته‌كان و خودی ماندێلای ده‌چه‌وسانده‌وه‌، بریاریدا كه‌ بیكاته‌ جێگری خۆی بۆ سه‌رۆكی وڵات و رایگه‌یاند كه‌ سپی پێسته‌كان به‌شێكی جیا نه‌كراوه‌ن له‌ باشوری ئه‌فریقیا. ئه‌و هه‌نگاوه‌ گه‌وره‌یه‌ بووه‌ مایه‌ی دروست بوونی حاڵه‌تی سه‌قامگیری سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی وڵات و به‌ ده‌ست هێنانی پشتیوانی نێوده‌وڵه‌تی له‌ قۆناغی دوای سه‌ركه‌تندا.

     ئێستا دوای ئه‌و كاره‌ساته‌ گه‌وره‌یه‌ی روویكردۆته‌ شۆرشی 25/ یه‌نایه‌ر و ره‌وتی دیموكراتی له‌و وڵاته‌دا به‌ گشتی كه‌ دیاره‌ كۆمه‌ڵی ئیخوان زه‌ره‌رمه‌ندی گه‌وره‌ن له‌ ده‌رهاوێشته‌كانی ئه‌و كوده‌تایه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ش راستیه‌كی حاشا هه‌ڵنه‌گره‌ كه‌ شۆرشی گه‌لان و حه‌ره‌كه‌تی مێژوو هه‌رگیز بۆ دواوه‌ ناگه‌رێته‌وه‌، ره‌نگه‌ له‌ هه‌ندێ وێستگه‌دا دوچاری راوه‌ستان و هه‌ڵدێر ببێت، به‌ڵام سه‌رده‌می عبدالفتاح سیسی و ئه‌نجومه‌نی سه‌ربازیه‌كه‌ی وه‌ك سه‌رده‌می عبدالناصر و هاوڕێ ئه‌فسه‌ره‌كانی په‌نجاكانی سه‌ده‌ی رابردوو نیه‌ و نابێت. هێزه‌كانی ئۆپۆزسیۆنی عه‌لمانی و لیبرالی و گروپه‌كانی لاوان و گه‌نجانی شۆرش زۆر ناخایه‌نێت تێده‌گه‌ن كه‌ هه‌ڵه‌ی گه‌وره‌ و ناره‌وایان كرد كه‌ نه‌یانتوانی رێز له‌ رێساكانی جیاوازی و پره‌نسیپه‌كانی دیموكراسی بگرن وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ هه‌موو سیسته‌مه‌ دیموكراتیه‌كاندا پێره‌و ده‌كرێت. روداوه‌ خوێناویه‌كانی ئه‌م مانگی ره‌مه‌زانه‌ كه‌ سه‌دان كوژراو و هه‌زاران برینداری لێكه‌وته‌وه‌، به‌ڵگه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ وڵاته‌كه‌یان رووبه‌رووی چاره‌نووسێكی تاریك و ترسناك كردۆته‌وه‌.

     ئه‌وه‌شی كه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ كۆمه‌ڵی ئیخوان خۆیانه‌وه‌، تازه‌ گریان و فوغان به‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ چوو یان وه‌سف كردنی به‌ گه‌له‌كۆمه‌ی ناحه‌زان و پیلانی دوژمنان دادیان نادات و ناكرێ ته‌نها به‌وه‌ش دابكه‌ون كه‌ له‌م ره‌مه‌زانه‌دا برژێنه‌ سه‌ر شه‌قامه‌كان، چونكه‌ خۆپیشاندان و رژانه‌ سه‌ر شه‌قامه‌كان قه‌باره‌ی هه‌رچه‌نده‌ گه‌وره‌بێت ئه‌گه‌ر له‌ ماوه‌یه‌كی سنوورداردا ئامانجه‌كانی نه‌هێنێته‌ دی ئه‌وا به‌ره‌و ساردبوونه‌وه‌ ده‌چێت و ده‌بێته‌ بار به‌سه‌ر خۆیانه‌وه‌. ئه‌وه‌ی كه‌ روویداوه‌ هه‌رچه‌نده‌ ترستاك بێت به‌ڵام كۆتایی دنیا نیه‌ و نابێ بكرێته‌ شكستی یه‌كجاره‌كی. بۆیه‌ئیتر كاتی ئه‌وه‌ هاتووه‌ كه‌ به‌ جورئه‌ته‌وه‌ بچنه‌ ژێر به‌رپرسیارێتی مێژوویی و هۆكاره‌ زاتیه‌كانی ئه‌م شكسته‌ گه‌وره‌یه‌ ده‌ستنیشان بكه‌ن و رێگا چاره‌ی عه‌مه‌لی بۆ دابنێن و ئاماده‌ش بن بۆ هه‌رگۆرانكاری و بریارێك قۆناغه‌كه‌ بخوازێت.

خاڵێكی گرنگ و هه‌ستیار ئه‌وه‌یه‌ كه‌ رێگا چاره‌یه‌ك دابهێنن بۆ مۆته‌كه‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ پێی ده‌وترێت (تنڤیم دولی) چونكه‌ حه‌قیقه‌ته‌كه‌ی زۆر كه‌متره‌ له‌و ناوبانگه‌ی بۆ دروستكراوه‌ و بووه‌ته‌ هۆكاری سه‌ره‌كی دوژمنایه‌تی كردنی رژێمه‌ سیاسیه‌كان به‌ گشتی و وڵاتانی عه‌ره‌بی به‌تایبه‌تی. باشتروایه‌ كه‌ له‌م حاڵه‌ته‌ نهێنیه‌ ئاڵۆزه‌ی كه‌ هه‌یه‌تی ده‌ربازی بكه‌ن و له‌ شێوه‌ی (سۆشیالیستی نێوده‌وڵه‌تی) یان هه‌رجۆره‌ میكانیزمێكی تری ئاشكراو گونجاوی بۆ دابهێنن بۆ نموونه‌ وه‌ك (كۆنگره‌ی بزافه‌ ئیسلامیه‌ میانه‌ره‌وه‌كان) و ساڵانه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی فه‌رمی و له‌ رۆشناییدا كۆنگره‌ی خۆیان ساز بكه‌ن.

خاڵێكی تری گرنگ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ تێكرای بزافه‌ ئیسلامیه‌كه‌ له‌ ئیشكالیه‌ت و تێكه‌ڵكردنی ده‌عوه‌ و سیاسه‌ت یان جه‌ماعه‌ت و حیزب رزگار بكه‌ن، به‌ تایبه‌تی له‌م هه‌ل و مه‌رجه‌ی ئێستا كه‌ حاڵه‌تی ئیسلامی له‌ تێكرای وڵاته‌ ئیسلامیه‌كاندا بووه‌ته‌ به‌شێكی كارا و گشتی له‌ پێكهاته‌ی كۆمه‌ڵگه‌ موسڵمانه‌كان و پێویستی به‌ رێكخستنی نهێنی یان حیزبی نه‌ماوه‌، باشتر وایه‌ ده‌عوه‌ له‌ چوار چێوه‌ی ده‌زگاو دامه‌زراوه‌ی تایبه‌تمه‌ند و دوور له‌ ململانێی حیزبیدا ئه‌نجام بدرێت. چونكه‌ سیاسه‌ت و ده‌وڵه‌تداری ئه‌حكامی تایبه‌ت به‌ خۆی هه‌یه‌ و به‌ مه‌نتیق و ئه‌حكامی ده‌عوه‌ به‌رێوه‌ نابرێت. راسته‌ له‌ میسر هه‌نگاوێكیان ناوه‌ به‌ راگه‌یاندنی حیزبی (ئازادی و دادپه‌روه‌ری) به‌ڵام ئه‌وه‌نده‌ به‌س نیه‌ چونكه‌ ته‌نها واجیهه‌یه‌كی ڕواڵه‌ته‌ و هێشتا ئه‌و ئیشكالیه‌ته‌ی سه‌ره‌وه‌یان چاره‌سه‌ر نه‌كردووه‌، چاره‌سه‌ر له‌وه‌دایه‌ كه‌ حیزبی ئیسلامی وه‌ك نه‌هزه‌ی تونسی یان داد و گه‌شه‌ پێدانی مه‌غریبی كاری سیاسی بكه‌ن و له‌سه‌ر بنه‌مای هاوڵاتیبوون و پرۆژه‌ی نیشتمانی بێت. شایانی باسه‌ ئه‌م دوو حیزبه‌ زیاتر له‌ پارتی داد و گه‌شه‌پێدانی توركیا ده‌چن و چاودێران پێیان وایه‌ كه‌ ئه‌م حیزبانه‌ قۆناغی ئیخوانیه‌تیان تێپه‌راندووه‌.

 به‌ڵام له‌ هه‌موویگرنگتر بۆ ئه‌م قۆناغه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌رگیز رێگا نه‌ده‌ن به‌ سه‌رهه‌ڵدانی توندره‌وی و رانه‌كێشرێنه‌ زه‌لكاوی عونف و توند و تیژی له‌ ژێر هه‌ر پاساوێكدا بێت كه‌ ئه‌وه‌ خواستی سه‌ركرده‌كانی سوپا و نه‌یاره‌كانیانه‌ و جگه‌ له‌ ئازادی و دیموكراسی نابێ گه‌ره‌نتی له‌سه‌ر هیچ شتێكی تر بكه‌ن. چونكه‌ ئه‌وه‌ ئیسلام و لایه‌نه‌ ئیسلامیه‌كانه‌ كه‌ گه‌وره‌ترین سودمه‌ند ده‌بن له‌ ئازادی و دیموكراسی، هه‌روه‌ك گه‌وره‌ترین زه‌ره‌رمه‌ند بوون له‌ دیكتاتۆریه‌ت و سته‌مكاری سیاسی. هه‌ر ئه‌وه‌ش رێگای پێشكه‌وتن و گه‌شه‌ كردنی كۆمه‌ڵگه‌ موسڵمانه‌كانه‌. ئاشكراشه‌ كه‌ ره‌وتی ئیسلامی له‌ وڵاتانی ناوچه‌كه‌دا به‌ گشتی و له‌ میسر به‌ تایبه‌تی له‌ ئاستێكدایه‌ كه‌ به‌ بێ موشاره‌كه‌ی جددی ئه‌وان له‌ پرۆسه‌ی سیاسیدا، سه‌قامگیری سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی هه‌رگیز نایه‌ته‌ دی.
  10/08/2013
  1457

زیاتر ...
1
په‌ڕه‌یله‌ 1
ژماره‌ی بابه‌ت